Vắc xin ung thư là gì? Phân biệt vắc xin phòng ngừa và điều trị
Vắc xin ung thư không phải là một loại vắc xin duy nhất có thể phòng hoặc chữa mọi bệnh ung thư. Thuật ngữ này bao gồm hai hướng tiếp cận khác nhau: vắc xin giúp ngăn ngừa một số tác nhân gây ung thư và vắc xin điều trị nhằm kích hoạt hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư.
1. Vắc xin phòng ngừa ung thư hoạt động như thế nào?
Một số bệnh ung thư có liên quan đến nhiễm virus kéo dài. Tiêm chủng trước khi phơi nhiễm có thể phòng nhiễm virus hoặc các hậu quả liên quan, qua đó giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư. Hai ví dụ quan trọng là:
- Vắc xin HPV: phòng nhiễm các chủng HPV được bao phủ bởi vắc xin, giúp giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung và một số ung thư hậu môn, âm hộ, âm đạo và các ung thư liên quan HPV khác. Phạm vi chỉ định cụ thể phụ thuộc loại vắc xin và quy định từng quốc gia.
- Vắc xin viêm gan B: phòng nhiễm virus viêm gan B (HBV), một yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư biểu mô tế bào gan.
Những vắc xin này không điều trị ung thư đã hình thành và không thay thế chương trình tầm soát phù hợp. Đặc biệt, tiêm HPV không thay thế sàng lọc ung thư cổ tử cung theo khuyến cáo.
2. Vắc xin điều trị ung thư là gì?
Khác với vắc xin phòng bệnh, vắc xin điều trị được thiết kế cho người đã mắc ung thư. Mục tiêu là giúp hệ miễn dịch nhận diện các kháng nguyên liên quan khối u và tạo đáp ứng chống tế bào ung thư. Đây là một hướng của liệu pháp miễn dịch, nhưng không phải mọi liệu pháp miễn dịch đều là vắc xin ung thư.
Một ví dụ đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt là sipuleucel-T, liệu pháp miễn dịch tế bào tự thân cho một nhóm bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt di căn kháng thiến không triệu chứng hoặc triệu chứng tối thiểu. Đây không phải thuốc chữa khỏi mọi ung thư và không áp dụng đại trà cho tất cả người bệnh.
BCG đưa vào bàng quang cũng là một liệu pháp miễn dịch được sử dụng trong một số trường hợp ung thư bàng quang không xâm lấn cơ; cần phân biệt phương pháp này với các vắc xin điều trị nhắm kháng nguyên khối u đang phát triển.
3. Vì sao vắc xin điều trị ung thư còn nhiều thách thức?
Tế bào ung thư phát triển từ chính tế bào cơ thể nên đôi khi khó được hệ miễn dịch phân biệt với tế bào lành. Khối u cũng có thể tạo môi trường ức chế miễn dịch, trong khi từng bệnh nhân có đặc điểm khối u khác nhau. Vì thế, nhiều ứng viên vắc xin điều trị vẫn đang được đánh giá trong thử nghiệm lâm sàng, đôi khi phối hợp với các phương pháp điều trị khác.
4. Vắc xin ung thư cá thể hóa và công nghệ mRNA có phải đã chữa được ung thư?
Vắc xin cá thể hóa có thể sử dụng thông tin đột biến của khối u từng bệnh nhân để lựa chọn kháng nguyên mục tiêu. Công nghệ mRNA là một trong các nền tảng được nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm bước đầu ở một số bệnh ung thư mang lại triển vọng, nhưng không thể suy rộng thành hiệu quả đã được chứng minh cho mọi loại ung thư. Cần xem xét loại ung thư, giai đoạn nghiên cứu, tiêu chí đánh giá và dữ liệu an toàn trước khi kết luận.
5. Người dân nên làm gì ngay hôm nay?
- Kiểm tra tình trạng tiêm chủng HPV và viêm gan B của bản thân, gia đình; trao đổi với cơ sở tiêm chủng về chỉ định theo tuổi, tiền sử và hướng dẫn hiện hành tại Việt Nam.
- Thực hiện tầm soát ung thư theo tuổi và nguy cơ cá nhân; không coi tiêm chủng là phương án thay thế tầm soát.
- Nếu đã mắc ung thư, thảo luận với bác sĩ ung bướu về các điều trị đã được phê duyệt và khả năng tham gia thử nghiệm lâm sàng phù hợp; không tự ý bỏ phác đồ hiện tại.
Câu hỏi thường gặp
Tiêm vắc xin HPV có ngăn ngừa tất cả ung thư không?
Không. Vắc xin HPV chỉ giúp phòng bệnh liên quan đến những chủng HPV được bao phủ và không phòng mọi nguyên nhân gây ung thư.
Đã mắc ung thư có thể tiêm vắc xin điều trị để khỏi bệnh không?
Không có vắc xin điều trị chung cho tất cả bệnh ung thư. Chỉ định phụ thuộc bệnh cụ thể và bằng chứng lâm sàng; phần lớn ứng viên vẫn đang nghiên cứu.
Vắc xin viêm gan B có điều trị được viêm gan B mạn tính không?
Không. Vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng nhiễm, không điều trị nhiễm HBV đã có.
Tài liệu tham khảo
- Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội. Tìm hiểu về vắc-xin ung thư. Bài tổng quan biên dịch từ ASCO Cancer.Net (nguồn gốc được bài ghi truy cập ngày 11/10/2023).
- National Cancer Institute (NCI). Cancer Vaccines.
- National Cancer Institute (NCI). Cancer Treatment Vaccines.
- World Health Organization. Cervical cancer — Fact sheet.
- Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccination.
- US FDA. PROVENGE (sipuleucel-T).
Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế. Biên soạn độc lập dựa trên tài liệu tham khảo; không phải nội dung do Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội hoặc các cơ quan được dẫn nguồn bảo trợ.